Zakup defibrylatora AED to ważny krok w stronę zwiększenia bezpieczeństwa. Samo urządzenie zawieszone na ścianie nie tworzy jednak skutecznego systemu ratunkowego.

W chwili nagłego zatrzymania krążenia znaczenie ma cały łańcuch zdarzeń: rozpoznanie zagrożenia, wezwanie pomocy, rozpoczęcie RKO, szybkie dostarczenie AED, prawidłowe naklejenie elektrod i utrzymanie urządzenia w stałej gotowości.

Jeżeli pracownicy nie wiedzą, gdzie znajduje się defibrylator, szafka jest zamknięta, elektrody straciły ważność albo dotarcie do urządzenia zajmuje kilka minut, nawet bardzo dobry AED może nie zostać wykorzystany na czas.

Dlatego firma, szkoła, urząd, obiekt sportowy czy jednostka samorządowa nie powinny planować wyłącznie zakupu urządzenia. Powinny stworzyć kompletny program AED.

Najważniejsze informacje

Skuteczny program AED powinien obejmować:

• właściwy dobór urządzenia,
• lokalizację ustaloną na podstawie czasu dotarcia,
• łatwy dostęp do AED,
• widoczne oznakowanie,
• przygotowanie pracowników,
• jasny plan reagowania,
• regularną kontrolę baterii i elektrod,
• procedurę przywrócenia urządzenia do gotowości po użyciu.

Aktualne wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji z 2025 roku podkreślają, że publicznie dostępne AED powinny być umieszczane w łatwo dostępnych lokalizacjach, a ich użycie nie może być opóźniane przez bariery organizacyjne.

Dlaczego AED nie zastępuje RKO?

Defibrylator AED i resuscytacja krążeniowo-oddechowa pełnią różne, uzupełniające się funkcje.

Uciskanie klatki piersiowej pomaga utrzymać minimalny przepływ krwi do mózgu i innych najważniejszych narządów. AED analizuje natomiast rytm serca i sprawdza, czy występuje rytm wymagający defibrylacji.

Defibrylacja nie jest „uruchomieniem zatrzymanego serca” w sposób znany z filmów. Wyładowanie ma przerwać nieprawidłową, chaotyczną aktywność elektryczną serca, dając mu szansę na powrót do rytmu zapewniającego krążenie.

AED nie wykona ani nie zaleci wyładowania, jeżeli podczas analizy nie rozpozna rytmu defibrylacyjnego. Komunikat „defibrylacja niezalecana” nie oznacza jednak, że poszkodowany odzyskał krążenie. Jeżeli nadal nie oddycha prawidłowo i nie wykazuje oznak życia, należy natychmiast kontynuować RKO i wykonywać dalsze polecenia urządzenia.

U osoby dorosłej uciski klatki piersiowej powinny być wykonywane:

• z częstotliwością 100–120 ucisków na minutę,
• na głębokość około 5–6 cm,
• z pełnym odciążeniem klatki po każdym ucisku,
• z możliwie krótkimi przerwami.

Jeżeli osoba udzielająca pomocy potrafi wykonywać oddechy ratownicze, może stosować schemat 30 uciśnięć i 2 oddechy. Jeśli nie chce lub nie potrafi prowadzić wentylacji, powinna wykonywać nieprzerwane uciski klatki piersiowej. Zasady te opisują wytyczne ERC 2025 dotyczące podstawowych zabiegów resuscytacyjnych.

Program AED – dlaczego samo urządzenie to za mało?

Wyobraźmy sobie sytuację w dużym zakładzie pracy. Pracownik nagle traci przytomność. Jedna osoba dzwoni pod numer alarmowy, druga rozpoczyna RKO. Ktoś przypomina sobie, że AED znajduje się w gabinecie administracji na innym piętrze.

Gabinet jest jednak zamknięty, a osoba posiadająca klucz przebywa poza budynkiem.

Technicznie firma ma AED. W praktyce urządzenie nie jest dostępne wtedy, gdy jest potrzebne.

Program AED ma wyeliminować właśnie takie problemy. Powinien być zaplanowany tak, aby osoba bez przygotowania medycznego mogła:

1. szybko odnaleźć urządzenie,
2. natychmiast je pobrać,
3. bez przeszkód dostarczyć do poszkodowanego,
4. uruchomić je i wykonać komunikaty,
5. nie przerywać niepotrzebnie RKO.

1. Oceń, gdzie AED może być potrzebne

Pierwszym krokiem nie powinien być wybór konkretnego modelu, ale analiza obiektu.

Należy uwzględnić:

• liczbę pracowników, klientów, uczniów lub interesantów,
• powierzchnię i liczbę kondygnacji,
• długość dróg komunikacyjnych,
• hale, magazyny i budynki oddalone od części głównej,
• pracę zmianową i działalność poza standardowymi godzinami,
• obecność osób starszych lub grup podwyższonego ryzyka,
• obszary o utrudnionym dostępie dla zespołu ratownictwa medycznego,
• miejsca intensywnego wysiłku fizycznego,
• wysoką temperaturę, zapylenie, wilgoć lub drgania,
• obecność dzieci.

W dużym obiekcie jeden defibrylator znajdujący się przy wejściu może nie zapewniać odpowiedniego zabezpieczenia wszystkich stref. Liczby AED nie powinno się ustalać wyłącznie na podstawie liczby budynków. Ważniejszy jest rzeczywisty czas potrzebny do pobrania urządzenia i powrotu do poszkodowanego.

Prosty test lokalizacji

W wybranym miejscu należy rozpocząć pomiar czasu, udać się normalnym tempem do AED, pobrać je i wrócić.

Test trzeba przeprowadzić:

• z najdalszego punktu obiektu,
• podczas normalnej pracy,
• z uwzględnieniem drzwi, schodów, kontroli dostępu i tłoku,
• na każdej zmianie, jeżeli zmienia się dostępność pomieszczeń.

Jeżeli droga jest długa albo wymaga szukania klucza, kodu lub osoby uprawnionej, lokalizacja powinna zostać zmieniona lub należy rozważyć dodatkowe urządzenie.

2. Umieść AED tam, gdzie będzie naprawdę dostępne

Najlepsza lokalizacja AED jest:

• widoczna,
• znana pracownikom,
• łatwo dostępna,
• położona przy naturalnych ciągach komunikacyjnych,
• dostępna w godzinach funkcjonowania całego obiektu,
• możliwie blisko stref o największej liczbie osób.

Dobrymi lokalizacjami mogą być główne wejście, recepcja, hol, portiernia dostępna całodobowo albo centralny punkt hali. Niewłaściwym miejscem jest zamknięty gabinet, magazyn, pomieszczenie socjalne lub szafka dostępna wyłącznie dla kierownika.

W przypadku urządzeń publicznych ERC zaleca dostępność przez całą dobę i zniechęca do stosowania zamkniętych szafek, które mogą opóźnić pobranie AED. Podobne stanowisko przedstawia ILCOR w zaleceniach BLS 2025.

Jeżeli istnieje ryzyko kradzieży lub nieuprawnionego wyjęcia, lepszym rozwiązaniem może być:

• alarm uruchamiany po otwarciu szafki,
• powiadomienie wyznaczonej osoby,
• monitoring lokalizacji,
• plomba kontrolna,
• system lokalizacji urządzenia,

zamiast zamka wymagającego kodu lub klucza.

3. Dobierz odpowiednią szafkę

Szafka nie powinna być traktowana wyłącznie jako element estetyczny. Jej zadaniem jest ochrona AED bez ograniczania dostępu.

Szafka wewnętrzna

W ogrzewanym budynku zwykle wystarcza odpowiednio oznakowana szafka wewnętrzna. Powinna być widoczna, łatwa do otwarcia i dopasowana wymiarami do urządzenia oraz zestawu ratowniczego.

Szafka zewnętrzna

AED przechowywany na zewnątrz wymaga szafki dostosowanej do warunków atmosferycznych. Przy wyborze trzeba uwzględnić:

• zakres temperatur przechowywania AED,
• ogrzewanie na czas mrozu,
• wentylację lub ochronę przed przegrzaniem,
• szczelność i odporność na opady,
• nasłonecznienie,
• doprowadzenie zasilania,
• alarm i oświetlenie,
• możliwość kontroli temperatury.

Samo umieszczenie standardowego AED w przypadkowej metalowej skrzynce na elewacji nie zapewnia mu właściwych warunków pracy.

4. Zadbaj o oznakowanie i drogę dojścia

Defibrylator powinien być widoczny również dla osoby, która pierwszy raz znajduje się w budynku.

Należy zastosować charakterystyczny znak AED – białe serce z błyskawicą na zielonym tle – oraz strzałki kierunkowe prowadzące do urządzenia.

Oznakowanie warto umieścić:

• przy głównych wejściach,
• na korytarzach i skrzyżowaniach dróg,
• w windach lub przy klatkach schodowych,
• na planach ewakuacyjnych i mapach obiektu,
• przy recepcji i stanowiskach ochrony.

Informacja o lokalizacji AED powinna znaleźć się również w materiałach dla nowych pracowników, procedurach BHP i komunikacji wewnętrznej.

Znaczenie oznakowania, planu reagowania i wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za gotowość urządzenia wskazuje również materiał Państwowej Straży Pożarnej dotyczący programów AED.

5. Dobierz AED do miejsca, a nie wyłącznie do ceny

Nie istnieje jeden model najlepszy dla wszystkich użytkowników. Innego urządzenia może potrzebować szkoła, innego zakład przemysłowy, a jeszcze innego mobilny zespół ratowniczy.

Podczas wyboru warto porównać:

• wersję automatyczną i półautomatyczną,
• komunikaty głosowe w języku polskim,
• czytelność ilustracji i poleceń,
• odporność na pył, wodę, uderzenia i drgania,
• dopuszczalną temperaturę pracy i przechowywania,
• możliwość zastosowania u dzieci,
• sposób przełączania w tryb pediatryczny,
• obecność informacji zwrotnej o jakości ucisków,
• czas i częstotliwość autotestów,
• widoczność wskaźnika gotowości,
• trwałość baterii i elektrod,
• koszt materiałów eksploatacyjnych,
• dostępność serwisu i części,
• możliwość pobrania danych po zdarzeniu.

Niska cena urządzenia nie zawsze oznacza niski koszt jego użytkowania. Przed zakupem trzeba sprawdzić ceny i okresy ważności elektrod, baterii oraz elektrod pediatrycznych. Warto policzyć koszt całego przewidywanego okresu eksploatacji, a nie wyłącznie cenę zakupu.

6. Przygotuj zestaw pomocniczy do AED

Przy urządzeniu powinien znajdować się podstawowy zestaw umożliwiający szybkie przygotowanie klatki piersiowej poszkodowanego.

Może obejmować:

• rękawiczki jednorazowe,
• nożyczki ratownicze,
• maszynkę do usunięcia nadmiernego owłosienia,
• materiał do osuszenia mokrej klatki piersiowej,
• maseczkę do oddechów ratowniczych,
• zapasowe elektrody, jeżeli przewidziano je w programie,
• elektrody pediatryczne, jeżeli w obiekcie przebywają dzieci.

Zestaw powinien znajdować się razem z AED. Rozmieszczenie nożyczek, rękawiczek i maszynki w kilku różnych apteczkach wydłuża przygotowanie poszkodowanego.

7. Wyznacz role na wypadek zatrzymania krążenia

Skuteczna reakcja zespołu nie powinna opierać się na założeniu, że „ktoś będzie wiedział, co zrobić”.

W przykładowym planie działania można przydzielić następujące zadania:

1. Pierwsza osoba ocenia oddech i rozpoczyna RKO.
2. Druga dzwoni pod numer 112 lub 999 i włącza tryb głośnomówiący.
3. Trzecia przynosi AED i pomaga przykleić elektrody.
4. Czwarta kieruje służby ratunkowe od wejścia do miejsca zdarzenia.
5. Wyznaczony pracownik otwiera bramy, windy lub drzwi z kontrolą dostępu.

W małej firmie jedna osoba może realizować kilka zadań. Ważne, aby procedura była znana i możliwa do wykonania w rzeczywistych warunkach.

8. Szkolenia powinny obejmować praktykę

Do użycia AED nie jest wymagane wykształcenie medyczne ani specjalny certyfikat. Urządzenie zostało zaprojektowane tak, aby prowadzić użytkownika za pomocą komunikatów.

Szkolenie nadal ma ogromną wartość. Zmniejsza stres, ogranicza wahanie i uczy współpracy kilku osób.

Dobre szkolenie powinno obejmować:

• rozpoznanie braku prawidłowego oddechu,
• odróżnienie oddechu agonalnego od prawidłowego,
• wezwanie pomocy,
• uciski klatki piersiowej,
• użycie treningowego AED,
• odsłonięcie klatki piersiowej,
• prawidłowe naklejenie elektrod,
• bezpieczne wykonanie defibrylacji,
• zmianę osoby uciskającej,
• postępowanie po komunikacie „defibrylacja niezalecana”,
• scenariusz przeprowadzony w miejscu, w którym znajduje się prawdziwy AED.

Wytyczne podkreślają również rolę dyspozytora numeru alarmowego. Telefon warto ustawić na tryb głośnomówiący i wykonywać jego polecenia, nie przerywając pomocy.

9. Regularnie ćwicz cały plan

Szkolenie przeprowadzone tylko w dniu zakupu AED nie wystarczy. Z czasem zmieniają się pracownicy, układ budynku, kontrola dostępu i organizacja pracy.

Dlatego warto organizować krótkie ćwiczenia, podczas których mierzy się:

• czas rozpoznania zatrzymania krążenia,
• czas wezwania pomocy,
• czas rozpoczęcia pierwszych ucisków,
• czas dostarczenia AED,
• czas naklejenia elektrod,
• skuteczność przekazania informacji służbom.

Celem ćwiczenia nie jest ocenianie pojedynczych pracowników. Chodzi o wykrycie problemów organizacyjnych: nieczytelnego oznakowania, zamkniętych drzwi, nieznajomości adresu, niesprawnej windy czy zbyt odległej lokalizacji urządzenia.

10. Kontroluj gotowość urządzenia

Większość AED wykonuje automatyczne autotesty, ale nie zwalnia to właściciela z nadzoru.

Regularna kontrola powinna obejmować:

• wskaźnik gotowości urządzenia,
• termin ważności elektrod,
• stan i termin wymiany baterii,
• nienaruszone opakowanie elektrod,
• obecność zestawu pomocniczego,
• stan obudowy i torby,
• dostępność szafki,
• działanie alarmu, ogrzewania i wentylacji,
• czytelność oznakowania,
• brak przedmiotów zastawiających dostęp.

Częstotliwość oraz zakres kontroli należy dostosować do instrukcji producenta, warunków przechowywania i intensywności użytkowania obiektu. Wyniki warto zapisywać w prostej karcie kontroli.

Trzeba także wyznaczyć konkretną osobę oraz jej zastępcę odpowiedzialnych za nadzór. „Wszyscy są odpowiedzialni” często oznacza w praktyce, że nie sprawdza urządzenia nikt.

Co zrobić po użyciu AED?

Po zakończeniu zdarzenia urządzenie nie powinno automatycznie wrócić do szafki.

Należy:

1. zabezpieczyć informacje o zdarzeniu zgodnie z instrukcją urządzenia,
2. skontaktować się z serwisem lub dostawcą, jeśli jest to wymagane,
3. wymienić wykorzystane elektrody,
4. sprawdzić stan baterii,
5. uzupełnić rękawiczki, nożyczki i pozostałe elementy,
6. oczyścić urządzenie zgodnie z instrukcją producenta,
7. wykonać kontrolę gotowości,
8. odnotować użycie w dokumentacji,
9. przywrócić AED do pełnej dostępności,
10. przeanalizować przebieg zdarzenia i ewentualne opóźnienia.

Nie należy samodzielnie kasować zapisanych danych medycznych. Sposób ich zabezpieczenia powinien zostać ustalony z producentem, serwisem lub zespołem medycznym.

Jak prawidłowo użyć AED?

Jeżeli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo:

1. Zadbaj o bezpieczeństwo miejsca.
2. Zadzwoń pod numer 112 lub 999.
3. Poproś konkretną osobę o przyniesienie AED.
4. Rozpocznij uciskanie klatki piersiowej.
5. Włącz AED natychmiast po jego dostarczeniu.
6. Odsłoń klatkę piersiową.
7. Naklej elektrody zgodnie z rysunkami.
8. Podczas analizy nie dotykaj poszkodowanego.
9. Jeżeli AED zaleci wyładowanie, upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego.
10. Wykonaj wyładowanie lub pozwól urządzeniu automatycznemu je przeprowadzić.
11. Natychmiast wróć do RKO.
12. Kontynuuj pomoc zgodnie z komunikatami AED i dyspozytora.

Jeżeli jest kilku świadków, RKO powinno być kontynuowane podczas przygotowywania urządzenia i naklejania elektrod. Uciski przerywa się dopiero wtedy, gdy AED poleci nie dotykać poszkodowanego podczas analizy.

Aktualny Poradnik bezpieczeństwa na portalu gov.pl również zaleca wezwanie konkretnej osoby po AED, szybkie rozpoczęcie ucisków i wykonywanie poleceń urządzenia.

Szczególne sytuacje podczas użycia AED

Mokra klatka piersiowa

Poszkodowanego należy wyjąć z wody, jeżeli można to zrobić bezpiecznie. Przed naklejeniem elektrod trzeba szybko osuszyć miejsca, w których mają przylegać. Nie należy tracić czasu na osuszanie całego ciała.

Nadmierne owłosienie

Jeżeli elektrody nie mogą przylegać do skóry, należy szybko ogolić tylko miejsca ich naklejenia. Nie powinno się rutynowo golić całej klatki piersiowej.

Wszczepiony rozrusznik lub kardiowerter-defibrylator

Urządzenie może być widoczne jako zgrubienie pod skórą. Elektrody AED nie należy przyklejać bezpośrednio na tym zgrubieniu. Trzeba przesunąć ją tak, aby nadal zachować układ pokazany na ilustracji.

Plaster z lekiem

Jeżeli plaster znajduje się w miejscu przyklejenia elektrody, należy go usunąć w rękawiczkach, wytrzeć skórę i dopiero wtedy nakleić elektrodę.

Kobieta w ciąży

Ciąża nie jest przeciwwskazaniem do RKO ani użycia AED. Priorytetem jest ratowanie życia osoby poszkodowanej.

Dziecko

Jeżeli urządzenie posiada tryb pediatryczny lub elektrody dziecięce, należy użyć ich zgodnie z instrukcją producenta. Jeśli odpowiedniego trybu nie ma, nie należy rezygnować z dostępnego AED ani opóźniać pomocy.

Audyt programu AED – praktyczna checklista

Odpowiedz „tak” lub „nie” na każde pytanie:

• Czy AED jest dostępne przez cały czas funkcjonowania obiektu?
• Czy do jego pobrania nie jest potrzebny klucz lub kod?
• Czy lokalizację znają wszyscy pracownicy?
• Czy drogę wskazują znaki kierunkowe?
• Czy AED można szybko dostarczyć z najdalszej części obiektu?
• Czy wskaźnik urządzenia potwierdza gotowość?
• Czy elektrody i bateria są ważne?
• Czy urządzenie ma wyposażenie dodatkowe?
• Czy uwzględniono możliwość pomocy dzieciom?
• Czy wyznaczono osobę odpowiedzialną za kontrolę?
• Czy istnieje procedura postępowania po użyciu?
• Czy pracownicy ćwiczyli scenariusz w rzeczywistym miejscu?
• Czy ktoś potrafi skierować zespół ratownictwa do poszkodowanego?
• Czy zewnętrzna szafka chroni AED przed mrozem i przegrzaniem?
• Czy dane kontaktowe do dostawcy lub serwisu są dostępne?

Każda odpowiedź „nie” wskazuje element, który może opóźnić pomoc.

Najczęściej zadawane pytania

Czy osoba bez szkolenia może użyć AED?

Tak. AED jest przeznaczone również dla osób bez wykształcenia medycznego. Urządzenie analizuje rytm i przekazuje użytkownikowi kolejne polecenia. Szkolenie nie jest warunkiem użycia, ale wyraźnie zwiększa pewność i szybkość działania.

Czy AED może porazić osobę, która nie potrzebuje defibrylacji?

Urządzenie analizuje rytm serca i nie zaleca wyładowania, jeżeli nie rozpozna rytmu defibrylacyjnego. AED należy jednak stosować u osoby nieprzytomnej, która nie oddycha prawidłowo, oraz zgodnie z jego poleceniami.

Czy podczas analizy można kontynuować uciski?

Nie. Ruch wywołany uciskaniem może zakłócić analizę. Gdy AED poleci nie dotykać poszkodowanego, należy przerwać uciski i upewnić się, że nikt go nie dotyka. Po analizie lub wyładowaniu trzeba natychmiast wrócić do RKO.

Czy jedna sztuka AED wystarczy na cały obiekt?

Nie zawsze. Decydują przede wszystkim powierzchnia, liczba pięter, bariery dostępu i czas potrzebny do dostarczenia urządzenia. W rozległym zakładzie jeden AED może być niewystarczający.

Jak często trzeba sprawdzać AED?

Zgodnie z instrukcją producenta oraz ustalonym harmonogramem kontroli. Należy regularnie sprawdzać wskaźnik gotowości, elektrody, baterię, wyposażenie i warunki przechowywania. Dodatkowa kontrola jest konieczna po użyciu, przemieszczeniu urządzenia lub wystąpieniu ekstremalnych temperatur.

Czy AED może znajdować się na zewnątrz?

Tak, ale powinno być chronione przez odpowiednio dobraną szafkę zewnętrzną. Należy przestrzegać zakresu temperatur i warunków przechowywania określonych przez producenta AED.

Podsumowanie

Skuteczny program AED nie zaczyna się od pytania: „Który defibrylator jest najtańszy?”. Zaczyna się od pytania: „Co musi się wydarzyć, aby w sytuacji zagrożenia urządzenie dotarło do poszkodowanego i zostało prawidłowo użyte?”.

Dobrze przygotowany program łączy odpowiednie urządzenie, dostępność, oznakowanie, szkolenie, procedury i system kontroli. Dopiero wtedy AED przestaje być wyposażeniem wiszącym na ścianie, a staje się realnym elementem bezpieczeństwa.

Ignis Rescue pomaga dobrać defibrylator, szafkę i wyposażenie do warunków konkretnego obiektu. Analizujemy miejsce instalacji, obecność dzieci, warunki środowiskowe, koszty eksploatacji oraz potrzeby użytkowników.

Zobacz defibrylatory AED dostępne w Ignis Rescue lub skontaktuj się z nami, aby przygotować kompletne zabezpieczenie firmy, szkoły, urzędu lub przestrzeni publicznej.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje praktycznego szkolenia z pierwszej pomocy. Podczas zdarzenia należy wykonywać polecenia dyspozytora numeru alarmowego i używanego urządzenia AED.